Voetheffersparese

Wanneer de dorsaalflexoren van de voet afnemen in functie of zelfs helemaal uitvallen, spreken we van een voetheffersparese. Tijdens de zwaaifase van het lopen kan de voet niet meer worden opgetild. Dit leidt tot een kenmerkend gangbeeld, de zogenaamde 'hanentred'. De cliënt kan tijdens het lopen, na de afzet van de voet, de tenen niet omhoog bewegen, tot een enkelhoek van 90° ontstaat. De cliënt moet zijn knie daarom hoog optrekken om niet met de tenen over de grond te slepen. Andere termen voor deze afwijking zijn dropvoet, klapvoet en valvoet.

Oorzaken

Een voetheffersparese wordt vaak in verband gebracht met aandoeningen als poliomyelitis of Hereditary Motor and Sensory Neuropathies (HMSN) en andere perifeer neurologische aandoeningen. De verminderde functie van de dorsaalflexoren wordt in dit geval veroorzaakt door een verminderde innervatie, die het gevolg is van een beschadiging van de n.peroneus, de n.ischiadicus, de plexus, de zenuwwortels of de voorhoorncellen. 

De spieren kunnen eveneens zijn aangetast door spieraandoeningen, wat leidt tot hetzelfde klinische beeld. Tot de dorsaalflexoren van de voet behoren de m.extensor hallucis longus, de m.extensor digitorum longus, de m.tibialis anterior.

Behandeling

De behandeling is gericht op het accepteren en compenseren van de parese.

In sommige gevallen kan een cliënt zonder problemen lopen wanneer de lichte spits van de voet wordt geaccepteerd. Dit kunt u bewerkstelligen door middel van een accepterend onderwerk met een verhoogde hielheffing. Hierdoor kan de voet worden geheven tijdens het lopen, zonder verder (dan de hakhoogte) in plantairflexie te vallen. Aan de niet aangedane zijde dient u ter compensatie eveneens een verhoogde hielheffing aan te brengen om een relatief beenlengteverschil te voorkomen.

Het voorkomen van het vallen van de voet behoort tot de behandelmethode 'compensatie', omdat de functie van de dorsaalflexoren moet worden overgenomen. De voet wordt opgevangen door een flexibele schachtversteviging of koker. Ook een kunststof enkelvoetorthese (EVO) kan worden voorgeschreven. Er is onderscheid tussen een 'prefabricated' en 'op maat gemaakte' EVO. De rigide kokers worden niet voorgeschreven wanneer alleen een voetheffersparese bestaat. Bij combinaties met andere voetafwijkingen is dit wel een mogelijkheid.  

Door de spitsstand, die het gevolg is van het accepteren van de voetheffersparese, ontstaat een beenlengteverschil aan de niet aangedane zijde. U dient deze door een vorm van hak- en zoolaanpassing te compenseren. Wanneer de voetheffers uitvallen, ontstaan problemen met de voetlanding, omdat deze niet opgevangen kan worden door de dorsaalflexoren. Dit dient gecompenseerd te worden met een hakzoolaanpassing. Dit laatste is werk voor een orthopedische schoenmaker.

Als de voetheffers slechts verminderd functioneren en de voet niet verder valt dan 100° of 110° is geen opvang nodig. Door gebruik te maken van een in de schoen reeds aanwezige hakhoogte of deze aan te passen tot de juiste hoogte, kan de voet in een lichte spits worden geschoeid, zodat de cliënt zonder klachten kan functioneren. Valt de voet verder, dan is het noodzaak dit tegen te gaan, omdat de cliënt door het relatieve verlengen van de voet meer gevaar loopt te struikelen.

Het opvangen van de voet kan in een schoen op verschillende manieren gebeuren. Een mogelijk oplossing is een kunststof enkelvoetorthese (EVO) die wordt toegepast in een semi-orthopedische schoen, een schoen met voldoende diepte om het voetgedeelte van de EVO in te passen. De EVO’s kunnen uit verschillende materialen worden gemaakt, zodat een flexibele of een rigide enkelomsluiting ontstaat. Bij postpoliopatiënten verhoogt het gebruik van een EVO de veiligheid van deze patiënten. Een andere mogelijkheid die vooral wordt toegepast bij ernstiger peroneusverlammingen is een orthopedische schoen met een arthrodesekoker.

Bron: stichting LOOP