Cerebrovasculair accident

Cerebrovasculair accident (CVA) is de medische term voor een beroerte. Cerebrovasculaire accidenten worden grofweg ingedeeld in bloedige CVA's (hersenbloedingen) en niet-bloedige CVA's (herseninfarcten). Bij een beroerte is de bloedtoevoer naar de hersenen verstoord. De hersencellen krijgen daardoor geen zuurstof meer, waardoor delen van de hersenen niet meer functioneren en afsterven.

Verschijnselen

CVA is een belangrijke doodsoorzaak. Ook raken velen invalide door een beroerte. Welke verschijnselen optreden is afhankelijk van de plaats van de beroerte. Typisch bij een CVA zijn de verschijnselen aan de controlaterale zijde (tegenovergestelde helft) van het lichaam: als het CVA in de rechter hersenhelft plaatsvond, zullen de verschijnselen vooral aanwezig zijn in de linkerhelft van het lichaam en vice versa. De verschijnselen worden na een paar weken tot maanden minder. Toch kunnen de restverschijnselen zeer ernstig zijn. Dit alles verschilt van persoon tot persoon. De meest voorkomende verschijnselen zijn:

• verlamming van één helft van het lichaam (hemiplegie);
• spasticiteit en spasme van één helft van het lichaam of een been of arm (hemiparese);
• blindheid aan één kant, soms dubbelzien aan één kant;
• geheugenstoornissen, concentratiestoornissen, gebrek aan initiatief/interesse;
• epileptische aanvallen van het gehele lichaam of een gedeelte van het lichaam;
• vermoeidheid;
• moeilijkheden met kauwen/slikken/praten door verlamming van spieren in de mond;
• problemen met taal (schrijven, spreken (afasie), begrijpen, lezen);
• gedragsverandering;
• duizeligheid, verstoord evenwicht;
• incontinentie;
• plotseling opzettende zeer hevige hoofdpijn.

Bij een CVA in de taaldominante hersenhelft (bij 95% van de bevolking is dat de linker hersenhelft) kan afasie optreden (bijvoorbeeld niet meer kunnen praten of woorden niet kunnen begrijpen). Men kan moeite krijgen met het herkennen van dingen en met alledaagse handelingen.
Bij een CVA in de niet-taaldominante hersenhelft (bij 95% de rechter hersenhelft) kunnen er emotionele veranderingen optreden: overschatting van het eigen kunnen, impulsief gedrag en een verstoord inzicht in de eigen emoties. Ook ontstaan er vaak moeilijkheden met het inschatten van ruimte en tijd.

Risicofactoren

Beïnvloedbare risicofactoren zijn onder andere hoge bloeddruk, roken (nog gevaarlijker in combinatie met de anticonceptiepil), overgewicht, verhoogd cholesterolgehalte, onvoldoende lichaamsbeweging, diabetes mellitus, aderverkalking of atherosclerose van de halsvaten. Mensen met een hartaandoeningen hebben ook een verhoogd risico.

Onbeïnvloedbare risicofactoren zijn leeftijd (hoe ouder men wordt hoe hoger de kans op een CVA), geslacht (volgens de statistieken hebben mannen meer kans op een CVA dan vrouwen) en de familiale voorgeschiedenis (erfelijkheid).

Ischemische beroerte

Bij een ischemische beroerte (herseninfarct) raakt een bloedvat dat een deel van de hersenen van bloed voorziet, verstopt. De oorzaak van zo'n verstopping kan zijn:

• een bloedstolsel, in het vat zelf (thrombus) of vanuit bijvoorbeeld het hart (embolie). Als er een bloedstolsel in het hart is ontstaan, kan dit loslaten. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren na een hartoperatie of bij hartritmestoornissen (vaak boezemfibrilleren). Het losse stolsel wordt met de bloedstoom meegevoerd naar de hersenen, waar het vastloopt in een van de bloedvaten.
• aderverkalking (arteriosclerose). Er zet zich een vetachtig materiaal af tegen de wand van een slagader in de hersenen. Hierdoor raakt het vat vernauwd en kan er een verstopping ontstaan. Ook kunnen bij aderverkalking van de halsslagaders stukjes vetachtig materiaal los komen. Deze worden met de bloedstroom meegevoerd en kunnen in de bloedvaten van de hersenen vastlopen (embolie).
• minder voorkomende oorzaken: een plaatselijke afwijking in een bloedvat van de hersenen, een vetembolie (stukje vet dat bijvoorbeeld bij een botbreuk vrijkomt uit het beenmerg), ontsteking van de bloedvaten in de hersenen, een ernstig lage bloeddruk gedurende langere tijd, drugs.

Hersenbloeding

We spreken van een hemorragische beroerte (hersenbloeding) als een gesprongen bloedvat  een bloeding in of rond de hersenen veroorzaakt. Soms neemt het bloed zoveel ruimte in beslag dat de druk in de hersenen toeneemt. Een hersenbloeding komt minder vaak voor dan een ischemische beroerte.

Behandeling

Afhankelijk van de functionele beperking van de cliënt en zijn psychosociaal functioneren zal hij in eerste instantie thuis of in het ziekenhuis worden verzorgd. De cliënt wordt vanaf het begin begeleid door een multidisciplinair team dat onder andere bestaat uit een revalidatiearts, fysiotherapeut, ergotherapeut, logopedist en maatschappelijk werker, om herstel van functies te bevorderen en de restverschijnselen zoveel mogelijk te verminderen. Eventueel kan de cliënt ter overbrugging naar zelfstandig wonen tijdelijk worden opgenomen in een revalidatiecentrum of verpleeghuis. Het komt ook voor dat cliënten in het geheel niet meer in staat zijn om zelfstandig te wonen.

Podologie en CVA

Bij cliënten die nog in staat zijn om te lopen (eventueel met hulpmiddelen zoals krukken of een rollator), kan de podoloog een bijdrage leveren aan de behandeling door middel van een schoenorthese die de voet ondersteunt en het veilig bewegen bevordert. Denk bijvoorbeeld aan een orthese die de voetheffersparese zo goed mogelijk compenseert.
Bij een hemiplegie (slappe parese) kunt u een steunzool toepassen die vooral is bedoeld om de voet de ondersteunen en de overbelaste delen van de voet te ontlasten. Bij spasticiteit (hemiparese) zal de voet de neiging hebben om een equinovarusstand aan te nemen. In dat geval dient u te kiezen voor een steunzool die een inhiberende voetstand bevordert. Het uitgangspunt is hierbij de varuskanteling te corrigeren door de laterale voetrand te verhogen met een duidelijke prikkel proximaal van CM-V en BM-V. De spitsstand moet in meer of mindere mate worden geaccepteerd door een talonet of hakverhoging. Houd bij het toepassen van podologische hulpmiddelen altijd rekening met complicaties die na verloop van tijd kunnen optreden, zoals oedeem, contracturen (veroorzaakt door spasticiteit en oedeem), pijn en ulcera (de cliënt kan door sensibiliteitsstoornissen in de aangedane lichaamshelft wondjes minder snel opmerken).

Bronnen: ontleend op 13 mei 2008 aan:

• http://nl.wikipedia.org/wiki/Beroerte
• http://www.medicinfo.nl/d_519

Bron: stichting LOOP