Aerts podologie

Reuma

Artrose en Artritis

Reuma of reumatisme is een verzamelnaam voor een groot aantal acute en chronische ontstekingachtige aandoeningen van het bewegingsapparaat en de omliggende steunweefsels (gewrichten, pezen, banden en spieren). De belangrijkste kenmerken zijn zwelling, pijn en functiestoornissen.

Reumatische ziekten komen heel vaak voor, vooral bij ouderen. De symptomen kunnen zich in de voet openbaren. Mechanische factoren die leiden tot extra belasting van de voet hebben een negatief effect op reumatische aandoeningen in de voet.

Er zijn wel 200 verschillende soorten reuma. De meest voorkomende vormen van reuma zijn:

• artrose (hieronder vallen mechanische of degeneratieve gewrichtsaandoeningen);
• artritis (gewrichtsontsteking).

Bij artrose is sprake van slijtage aan het gewrichtskraakbeen. Artrose, ook wel slijtagereuma genoemd, gaat vaak gepaard met veel pijn en komt vooral bij ouderen voor. Twintig procent van alle 55-plussers heeft artrose en dit percentage neemt toe met de leeftijd. Van de mensen boven de 65 lijdt 90% in meer of mindere mate aan artrose.

Bij artritis is sprake van een ontsteking. Het gewrichtskapsel raakt ontstoken, waardoor het kraakbeen, bot en gewrichtskapsel zelf aangetast kunnen worden. Deze vorm van reuma komt zowel bij ouderen als jongeren voor. In de volksmond worden artritis en reuma vaak door elkaar gebruikt, terwijl artritis in feite één van de vormen van reuma is.

Vanuit het oogpunt van de patiënt zijn artrose en artritis twee aandoeningen die nauw met elkaar verbonden zijn: artrose heeft meestal artritis tot gevolg. Het kraakbeen slijt en door een herstelpoging van het afweersysteem kunnen ontstekingen (artritis) worden veroorzaakt. Andersom is het ook mogelijk: een langdurige reumatoïde artritispatiënt heeft een grote kans op een versnelde slijtage van de gewrichten (artrose). Op de lange termijn overlappen de symptomen van artrose en artritis elkaar dus steeds meer.

Oorzaken

Reuma is niet te genezen en de precieze oorzaak van reuma is niet bekend. Zoals bijna elke chronische aandoening is ook reuma hoogstwaarschijnlijk het gevolg van een combinatie van factoren. Het gaat dus niet om een enkele oorzaak maar om een samenspel van factoren die de kans op het ontwikkelen van reuma vergroten. Over het algemeen wordt aangenomen dat bij reuma de volgende factoren een rol spelen:

• verstoring van het immuunsysteem;
• aanleg;
• virussen, bacteriën;
• lichamelijke belasting;
• stress;
• gebrek aan beweging;
• voeding.

De behandelend arts bepaalt of het wel of niet om reuma gaat aan de hand van foto's en aanvullend bloedonderzoek of biochemisch onderzoek van gewrichtsvloeistof (punctie).

Reumatoïde artritis: algemeen

Reumatoïde artritis is een chronische gewrichtsaandoening die wordt gekenmerkt door ontsteking van verscheidene gewrichten. In een later stadium vinden destructieve gewrichtsveranderingen plaats. De ziekte wordt beschouwd als de meest ernstige reumatische aandoening.

De symptomen kunnen zich in alle gewrichten voordoen, onder andere in de voetgewrichten. De ziekte is niet leeftijdsgebonden, maar openbaart zich meestal op middelbare leeftijd. Net als bij artrose komt reumatoïde artritis vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, namelijk twee maal zo vaak. De oorzaak van de gewrichtsreuma is onbekend.

Ziekteverschijnselen

Karakteristieke kenmerken van reumatoïde artritis zijn onder andere:

• een vaak zeer opvallende ontsteking van synoviale gewrichten (gewrichten met slijmvliesbekleding), met zwellingen en een verdikking van het synoviaal membraan (slijmvlies);
• beschadigingen (erosie, oppervlakkige slijmvlieszweren) door granulaatweefsel (korrelig bindweefsel) als gevolg van de ontsteking (dit is duidelijk zichtbaar op röntgenfoto's);
• de aanwezigheid van globuline-antilichaampjes die het lichaamseigen gammaglobuline aantasten.

De globuline-antilichaampjes vormen een abnormale eiwitachtige antistof, die 'reumafactor' wordt genoemd, omdat de antistof bij de overgrote meerderheid van de patiënten op een gegeven moment aanwezig is.

De klachten komen vaak symmetrisch verdeeld over beide lichaamshelften voor. Daarbij zijn ook de kleine gewrichten van de hand en de voet steeds aangetast. Het klachtenpatroon verschilt veel van dat van een gegeneraliseerde artrose. Als de bovenste extremiteiten zijn aangedaan, openbaren de ernstige verschijnselen zich gewoonlijk in de polsen en in de metacarpophalangeale en PIP-gewrichten. In de voet zijn meestal alle MTP-gewrichten aangetast, bovendien vertonen ook de gewrichten van de tenen en de voetwortel klinische verschijnselen. 

De symptomen zijn in feite verschijnselen van een ontsteking met de bijbehorende secundaire beschadigingen. Als gevolg van de synovitis (gewrichtsvliesontsteking) ontstaat een zwelling van het zachte weefsel rond het gewricht. Het synoviale membraan kan hierdoor opzetten tot honderd malen dikker dan normaal. In een later stadium treedt vernietiging van kraakbeenweefsel op, met een desorganisatie van de gewrichtarchitectuur en secundaire subluxatie of zelfs dislocatie (translatie). De gewrichten worden pijnlijk en stijf. Bij belasting veroorzaakt die gevoeligheid vaak ook een gewaarwording die lijkt op 'het lopen op steentjes'.

Bron: stichting LOOP