Aerts podologie

Posterieure hielpijn: achilles tendinose/-itis

Ontsteking (tendinitis) en degeneratie (tendinose) van de tendo calcaneus (achillespees) is een probleem dat het meest voorkomt bij sporters, vooral bij lange afstandlopers. De etiologie van de irritatie of ontsteking is multifactorieel: het kan gaan om overbelasting, stijfheid en / of trainingsfactoren, eventueel in combinatie met een slechte demping, slechte afwikkeling en / of slechte stabiliteit van de schoen. Er blijft echter veel onduidelijkheid bestaan over de precieze oorzaak.

Klinische verschijnselen

De meest voorkomende klacht is aan beweging gerelateerde pijn langs het verloop van de pees. Vraag aan een hardloper of er recentelijk verandering is gekomen in schoeisel, trainingsterrein en trainingstechnieken zoals stretchen, de totale afstand en/of trainingsroutine. 

Omdat ook een normale achillespees pijn doet als u er in knijpt, moet u altijd links met rechts vergelijken. Maximale pijn zit proximaal van de calcaneale insertie en langs het verloop van de pees. In gevorderde stadia vindt u zwelling en eventueel noduli. Bij het klinisch onderzoek kunt u tijdens plantair- en dorsaalflexie een lichte, palpeerbare crepitatie ('knetteren') waarnemen langs het verloop van de pees.

Het gevaar van een peesletsels zit hem in het feit dat pezen minder gevoelig worden als ze goed doorbloed zijn; de klacht verdwijnt tijdens het lopen. Het risico op nog meer overbelasting neemt dan toe.

Tendinose en tendinitis

In praktijk is het moeilijk te achterhalen of er sprake is van een tendinose of een tendinitis, maar onderzoek heeft uitgewezen dat er in de achillespees veel vaker een tendinose is dan een tendinitis.

Tendinose wordt gekenmerkt door een afwezigheid van inflammatoire (ontstekingsachtige) cellen, een ingroei van hypervasculaire zones en collageendesoriëntatie. Dit uit zich in het overgaan van de witglanzende parallelle vezelbundels in onregelmatige, vormloze grijze bundels. Klinisch kan dat zichtbaar worden in het verdikken van de pees. 

Tendinose met degeneratie en fragmentatie van de tendo calcaneus net proximaal van de insertie komt veel voor. Deze aandoening wordt vanwege zijn locatie 'insertietendinose' genoemd. In sommige gevallen gaat insertietendinose of -tendinitis van de tendo calcaneus samen met meer proximale tendinitis of tendinose. Ook komt het voor dat insertietendinose ontstaat als gevolg van het syndroom van Haglund of retrocalcaneale bursitis.

Aangezien er bij een tendinose afwezigheid van inflammatoire cellen is, kan men zich de vraag stellen waar de pijn vandaan komt. Die ontstaat door een combinatie van zowel mechanische als biochemische oorzaken die van pees tot pees kunnen verschillen.

Tendinitis (ontsteking) van de achillespees (achilles tendinitis), of peritendinitis (peesschedeontsteking) manifesteert zich meestal enkele centimeters proximaal van de posterosuperiore tuberositas van de calcaneus.  

Af en toe komt kalkafzetting (calcificatie) voor in de aangedane pees; in dat geval wijzigt de diagnose in 'gecalcificeerde achilles tendinitis'. Karakteristiek voor deze aandoening is pijn die maximaal is boven de insertie, transversaal in het midden van de posterieure calcaneale fascie. Meestal ziet u een zekere mate van posterieure zwelling in dit gebied en de retrocalcaneale prominentie is meestal groter als calcificatie aanwezig is op röntgenfoto’s.

Behandeling

Bij (gecalcificeerde) achilles tendinitis of tendinose is de cliënt gebaat bij een hielheffing beiderzijds om de pees en kuitspieren te ontspannen, het uitknobbelen van het contrefort van de schoen, het nemen van wisselbaden, en kortdurend gebruik van ontstekingsremmers. Verder kunt u de cliënt adviseren om schoenen met open hakken te dragen en u kunt oefeningen meegeven voor het (gedoseerd) rekken van de tendo calcaneus. U kunt daarnaast een dempende inlay voor betere schokabsorbtie of een mediale ondersteunende inlay voor meer stabiliteit toepassen.

Bij aandoeningen van de tendo calcaneus zelf mag geen injectie met een steroïdepreparaat worden toegediend, wegens het gevaar van een achillespeesruptuur. Een conservatieve behandeling geeft in de meeste gevallen een goed resultaat, chirurgisch ingrijpen is zelden noodzakelijk.